Meteorolojik Makale Çeviri Serisi (2. Bölüm: Jet Akımları ve Rossby Dalgaları)

[AnkaraSinoptik]

Serinin ikinci bölümünü ben hazırladım. Konumuz, 500 hPa haritalarına bakarken gördüğümüz o büyük dalgaların kaynağı.

Rossby dalgaları nedir?
Orta enlemlerde batıdan doğuya akan havanın kuzey-güney yönünde yaptığı büyük ölçekli salınımlardır. Dünyanın dönüşünden kaynaklanan etkinin (Coriolis parametresi) enlemle değişmesi sonucu oluşurlar. Dalga boyları birkaç bin kilometredir ve kuzey yarımkürede genellikle 4-6 dalga aynı anda bulunur.

Sırt ve çukur

• Sırt (ridge): Dalganın kuzeye doğru kabardığı bölge; altında genellikle yüksek basınç, alçalan hava, açık ve ılık hava.
  
• Çukur (trough): Dalganın güneye sarktığı bölge; soğuk hava, yükselen hareket ve kötü hava.
  

Dalgaların hareketi
Kısa dalgalar hızla doğuya ilerler; uzun dalgalar ise yavaş hareket eder, hatta yerinde durabilir ya da geriye (batıya) kayabilir. Uzun dalgaların yerinde durması blokajla sonuçlanır. Bir bölgenin haftalarca soğuk ya da sıcak kalmasının nedeni çoğu zaman uzun dalga düzenidir.

Jet akımıyla ilişkisi
Jet akımı bu dalgaların içinden geçen hızlı rüzgar kuşağıdır. Dalga genliği arttıkça (dalgalar derinleştikçe) jet de kıvrılır; soğuk hava güneye, sıcak hava kuzeye daha fazla taşınır.

Türkiye için pratik okuma
Balkanlar üzerinde derin bir çukur ve Batı Avrupa'da güçlü bir sırt varsa, soğuk hava kuzeybatıdan bize iner. Tersine, Doğu Akdeniz'de sırt ve Batı Avrupa'da çukur varsa güneyli akışla ılık ve lodoslu günler gelir.

Yararlanılan başlık: WMO açık eğitim kaynakları, dinamik meteoroloji giriş modülü; üniversite açık ders notları.