Meteorolojik Makale Çeviri Serisi (6. Bölüm: Stratosfer ve Troposfer Etkileşimi)

[SinoptikAyse]

Serinin şimdilik son bölümü, uzun vadeli kış tartışmalarının en teknik konusu: stratosfer ile troposfer arasındaki etkileşim.

Stratosfer neden önemli?
Stratosfer, troposferin üzerinde yaklaşık 10-50 km arasındaki katmandır. Kışın kutup üzerinde çok soğuk bir hava ve güçlü batılı rüzgarlardan oluşan kutup girdabı oluşur. Bu girdabın gücü, haftalar içinde aşağıdaki hava düzenini etkileyebilir.

Yukarı doğru etki
Troposferdeki büyük ölçekli dalgalar (özellikle dağ sıraları ve kara-deniz sıcaklık farklarından kaynaklananlar) enerjilerini yukarıya, stratosfere taşır. Dalga enerjisi çok güçlüyse kutup girdabını yavaşlatır, bozar; ani stratosferik ısınma (SSW) bu sürecin en uç sonucudur.

Aşağı doğru etki
Stratosferdeki büyük değişiklikler zamanla aşağıya iner. Zayıflamış bir girdap, birkaç hafta sonra troposferde negatif AO benzeri bir düzen, yani daha dalgalı bir jet ve blokaj eğilimi yaratabilir. Güçlü bir girdap ise pozitif AO ve daha düz bir jet ile ilişkilidir.

QBO (Yarı İki Yıllık Salınım)
Tropik stratosferde rüzgarların yaklaşık 28 ayda bir doğulu-batılı arasında yön değiştirmesidir. Doğulu fazın kutup girdabını zayıflatmaya daha elverişli olduğu düşünülür; ancak ilişki istatistikseldir, garanti değildir.

Pratik öneri
Stratosfer sinyalleri 3-6 haftalık eğilimler için ek bir bilgi katmanıdır. Kısa vadeli tahminde değil, "bu kışın ikinci yarısı hangi yöne eğilimli" sorusunda işe yarar.

Yararlanılan başlık: açık erişimli stratosfer-troposfer etkileşimi derleme özetleri; WMO açık eğitim kaynakları.