Doğadaki Mevsimsel Değişmelerle Kış Öngörüleri (Halk Takvimi ve Bilim)

[HavaAdmin]

Her sonbahar aynı sorular gelir: "Ceviz kabuğu kalın, kış sert mi geçecek?", "Karıncalar erken çekildi, kar erken mi gelir?", "Leylekler geç gitti, kış geç mi başlar?" Bu konu, halk arasında kuşaktan kuşağa aktarılan kış öngörülerini ve halk takvimini bilimle yan yana koymak için açıldı.

Halk takviminde kış

• Erbain: 22 Aralık'tan başlayan 40 gün, kışın en sert dönemi kabul edilir. Bir bölümü "zemheri" diye de anılır.
  
• Hamsin: Erbain'den sonraki 50 gün; kışın gevşemeye başladığı ama sürprizlerin bitmediği dönem.
  
• Cemreler: Şubat ortasından Mart başına havaya, suya ve toprağa düştüğü söylenen ısınma işaretleri.
  
• Kocakarı soğuğu (berd-el acuz): Mart ortasında görülen kısa süreli geç soğuk.
  
• Mart dokuzu, Nisan fırtınaları, Mayıs kırkikindileri: Mevsimsel eğilimlere verilmiş adlar.
  

Bilim ne diyor?
Halk takvimindeki dönemlerin önemli kısmı iklim ortalamalarıyla uyumludur: Türkiye'de en düşük sıcaklıklar gerçekten ortalamada Ocak'ın ikinci yarısında görülür, Mayıs'ta öğleden sonra sağanakları gerçekten sıktır. Yani takvim, uzun gözlemlerin özetidir. Ancak "ceviz kabuğu", "soğan zarı", "karıncaların davranışı" gibi işaretler, bitkinin ya da hayvanın geçmiş aylardaki koşullara tepkisidir; gelecek kışı tahmin ettiklerine dair bilimsel bir kanıt yok.

Bu konuda ne yapıyoruz?
Bölgenizdeki halk inanışlarını ve gözlemlerinizi yazın. Her yıl sonbaharda not düşün, ilkbaharda kışla karşılaştırın. Belki bir gün kendi küçük veri setimiz olur. Saygılı olalım: Büyüklerimizin gözlemleri bilimsel değilse bile değerlidir.