Karadeniz'de yağış şiddeti artıyor mu? Sel olayları ve ısınan deniz

[KaradenizYagmur]

Karadeniz'de yaşayan herkesin sorduğu soruyu forum kurallarına uygun biçimde sormak istiyorum: yağış şiddeti gerçekten artıyor mu, yoksa artık her olay haber olduğu için öyle mi görünüyor?

Fiziksel çerçeve

• Clausius-Clapeyron ilişkisi: hava her 1 °C ısındığında yaklaşık %7 daha fazla su buharı taşıyabilir. Bu, aynı sistemin daha fazla yağış üretebileceği anlamına gelir; ancak yağışın gerçekleşmesi için sistemin (siklon, orografik yükselme) var olması gerekir.
  
• Karadeniz deniz yüzeyi sıcaklığı son on yıllarda artış eğiliminde (Copernicus deniz durumu raporları). Isınan deniz, sonbahar siklonlarına daha fazla nem ve enerji veriyor.
  
• Orografi sabit: Doğu Karadeniz dağları kıyıdan 20-30 km içeride 3.000 m'ye çıkıyor. Nem arttıkça yamaç yağışı da artıyor; dağ yerinden oynamıyor, nem değişiyor.
  

Gözlem tarafı (kaynaklı)

• MGM iklim değerlendirmelerinde Doğu Karadeniz için yıllık toplam yağışta belirgin eğilim yok, ancak şiddetli yağış (günlük 50 mm üstü) gün sayısında artış eğilimi not ediliyor.
  
• AR6 bölgesel notu: Karadeniz kıyıları için şiddetli yağış olaylarında artış konusunda modeller uyumlu; toplam yağış için belirsizlik.
  
• Kendi ölçerim (Of, 40 m, 2018'den beri): sekiz yılda saatlik şiddeti 25 mm'yi aşan olay sayısı 11; ilk dört yılda 3, son dört yılda 8. Sekiz yıl eğilim değildir, karşılaştırma malzemesidir.
  

Karıştırıcı etkenler

• İstasyon sayısı arttı; daha çok ölçüm daha çok "rekor" yakalar.
  
• Dere yatağı yapılaşması sel hasarını artırıyor; hasar artışı yağış artışı demek değil.
  
• Haber döngüsü: her sel canlı yayında; algı ile veri ayrılmalı.
  

Sorum: Bu üç karıştırıcıyı ayıkladıktan sonra elimizde ne kalıyor? Uzun seri istasyon verisiyle (Rize, Trabzon, Hopa) saatlik şiddet eğilimini gösteren çalışma bilen var mı? Kaynaksız cevap yazmayın; bu foruma özellikle bu yüzden yazıyorum.

Hatırlatma: sel riski taşıyan yağışlarda MGM uyarılarını, AFAD ve 112'yi esas alın; forum tartışması uyarı değildir.

[HavaAdmin]

Karadeniz'de yaşayan herkesin sorduğu soruyu forum kurallarına uygun biçimde sormak istiyorum: yağış şiddeti gerçekten artıyor mu, yoksa artık her olay haber olduğu için öyle mi görünüyor? Fiziksel çerçeve...

Çerçeve doğru kurulmuş; birkaç ekleme:

• Clausius-Clapeyron %7/°C ilişkisi "taşıyabileceği nem" için geçerli; gözlemlerde kısa süreli (saatlik) şiddetli yağış artışının bazı bölgelerde bu oranı aştığı, günlük toplamların ise altında kaldığı görülüyor. Yani en büyük değişim en kısa sürelerde; sel açısından en kötü kombinasyon bu.
  
• MGM'nin "şiddetli yağış gün sayısı" göstergesi doğru gösterge; ancak istasyon sayısı etkisini gidermek için yalnızca uzun seri istasyonlarla hesaplanmış versiyonuna bakılmalı. Yıllık iklim değerlendirmelerinde bu ayrım yapılıyor.
  
• "Hasar artışı ≠ yağış artışı" notun çok önemli; forumda sel başlıklarında bunu sık sık hatırlatmak gerekiyor.
  

Kaynak: AR6 WG1 Bölüm 11 (aşırı olaylar), MGM yıllık iklim değerlendirmeleri.

[eskisehirFirtina]

Yıldırım düşen bölgede internet gitti, telefondan yazıyorum.

[SinoptikAyse]

Sinoptik boyut: Doğu Karadeniz'in en şiddetli olayları sonbaharda, Karadeniz üzerinde oluşan ya da Balkanlar'dan gelen kesik alçak (cut-off low) sistemlerinin kuzeyli akışı dağlara dik yönlendirdiği durumlarda oluşuyor. Isınan deniz bu sistemlere daha fazla nem ve kararsızlık veriyor; ancak sistem sayısı artıyor mu, o belirsiz. Yani "olay başına yağış" artıyor olabilir, "olay sayısı" için kanıt zayıf.

AR6'nın Karadeniz için "toplam belirsiz, şiddet artıyor" demesi tam olarak bu ayrımın sonucu. Senin sekiz yıllık 3'e karşı 8 gözlemin bu resimle uyumlu ama tek başına kanıt değil; bunu sen de yazmışsın. Güven derecesi: şiddet artışı için orta-yüksek, toplam için düşük.

[bayburthavasi]

Hangi uygulamayı kullanıyorsunuz anlık takip için? Gözlemi olan yazsın.

[SicakDalga07]

Batı Akdeniz'den karşılaştırma: Antalya'da da Kasım-Aralık aşırı yağışları var, 24 saatte 200 mm üstü olaylar Kumluca-Finike tarafında birkaç yılda bir yaşanıyor. Benim asıl sorum "istasyon sayısı arttı" maddesinin büyüklüğü: MGM'nin otomatik istasyon ağı son 15 yılda kaç kat büyüdü? Eğer üç kat büyüdüyse, "rekor sayısı arttı" cümlesi tek başına hiçbir şey söylemez. Bu düzeltmeyi yapan bir kaynak var mı?

[KaradenizYagmur]

Batı Akdeniz'den karşılaştırma: Antalya'da da Kasım-Aralık aşırı yağışları var, 24 saatte 200 mm üstü olaylar Kumluca-Finike tarafında birkaç yılda bir yaşanıyor. Benim asıl sorum "istasyon sayısı arttı" maddesinin...

Doğru noktaya bastın. MGM'nin otomatik istasyon sayısı 2000'lerin başından bu yana katlanarak arttı; birçok kez okuduğum bilgi ağın birkaç kat büyüdüğü yönünde ama kesin rakamı MGM'nin kendi istasyon ağı sayfasından teyit etmeden yazmıyorum. Bu yüzden eğilim için yalnızca uzun seri istasyonlara (Rize, Trabzon, Hopa, Giresun) bakılmasını öneriyorum; oradaki seride şiddetli gün sayısı artışı görünüyorsa ağ genişlemesi açıklama olmaktan çıkar. HavaAdmin'in bahsettiği uzun seri versiyonu tam olarak bu düzeltme. Rekor haberlerinin tamamını değil, uzun seri istasyonlardan gelenleri ciddiye alalım.

[berkkar]

Sağ olasın, bunu ekrana kaydettim; kışın tekrar tekrar bakacağım.

[havacisedat]

Şiddetli hava için hazırlık listesi: fener, powerbank, su.

[havacisedat]

Yıldırım düşen bölgede internet gitti, telefondan yazıyorum.

ECMWF ücretli olsa da açık haritaları gayet iş görüyor.

[cemc]

Kısa vadeli yüksek çözünürlüklü modeller yerel yağışı daha iyi yakalıyor.

[havacisedat]

Bu yılın Mayıs ayı geçen yıla göre nasıl, kıyaslayan oldu mu?

ECMWF uzun vadede sürekli aynı hatayı yapıyor, soğuğu abartıyor.

[karsoner]

Sağanak öncesi rüzgar birden yön değiştirdi, klasik işaret.

Bu yıl Mayıs yağışları geçen yılın iki katı, veriler şaşırtıcı.

[SamsunliMelek]

Samsun şu an 21°C, tam anlamıyla bahar havası. ☀️

[trabzonlipelin]

ECMWF ücretli olsa da açık haritaları gayet iş görüyor.

Model tahminlerinde en zayıf halka yerel etkiler.