Doğadaki Mevsimsel Değişmelerle Kış Öngörüleri (Halk Takvimi ve Bilim)

[HavaAdmin]

Her sonbahar aynı sorular gelir: "Ceviz kabuğu kalın, kış sert mi geçecek?", "Karıncalar erken çekildi, kar erken mi gelir?", "Leylekler geç gitti, kış geç mi başlar?" Bu konu, halk arasında kuşaktan kuşağa aktarılan kış öngörülerini ve halk takvimini bilimle yan yana koymak için açıldı.

Halk takviminde kış

• Erbain: 22 Aralık'tan başlayan 40 gün, kışın en sert dönemi kabul edilir. Bir bölümü "zemheri" diye de anılır.
  
• Hamsin: Erbain'den sonraki 50 gün; kışın gevşemeye başladığı ama sürprizlerin bitmediği dönem.
  
• Cemreler: Şubat ortasından Mart başına havaya, suya ve toprağa düştüğü söylenen ısınma işaretleri.
  
• Kocakarı soğuğu (berd-el acuz): Mart ortasında görülen kısa süreli geç soğuk.
  
• Mart dokuzu, Nisan fırtınaları, Mayıs kırkikindileri: Mevsimsel eğilimlere verilmiş adlar.
  

Bilim ne diyor?
Halk takvimindeki dönemlerin önemli kısmı iklim ortalamalarıyla uyumludur: Türkiye'de en düşük sıcaklıklar gerçekten ortalamada Ocak'ın ikinci yarısında görülür, Mayıs'ta öğleden sonra sağanakları gerçekten sıktır. Yani takvim, uzun gözlemlerin özetidir. Ancak "ceviz kabuğu", "soğan zarı", "karıncaların davranışı" gibi işaretler, bitkinin ya da hayvanın geçmiş aylardaki koşullara tepkisidir; gelecek kışı tahmin ettiklerine dair bilimsel bir kanıt yok.

Bu konuda ne yapıyoruz?
Bölgenizdeki halk inanışlarını ve gözlemlerinizi yazın. Her yıl sonbaharda not düşün, ilkbaharda kışla karşılaştırın. Belki bir gün kendi küçük veri setimiz olur. Saygılı olalım: Büyüklerimizin gözlemleri bilimsel değilse bile değerlidir.

[serefy]

Modellerde kayda değer bir şey yok, haritalar dümdüz. 500 hPa haritasına neden bu kadar önem veriliyor?

[mutlub]

GFS 06z de sakin, önümüzdeki 6 gün hareket beklemeyin. 00z çıktısında belirgin bir iyileşme yok ama kötüleşme de yok, idare eder.

[Meteozeki]

Bizim köyde (Kastamonu) dedem "ayvanın kabuğu kalınsa kış sert geçer" derdi. Bu yıl ayvalar gerçekten kalın kabuklu. Bilimsel olmadığını biliyorum ama not düşüyorum, bahara dönüp bakacağım.

[SinoptikAyse]

Bu yıl ayvalar gerçekten kalın kabuklu.

Güzel bir gözlem. Kabuk kalınlığı büyük olasılıkla bu yazın sıcaklık ve su durumunun sonucu. Yani ayva geçmişi anlatıyor. Bahara dönüp bakmak harika bir fikir; bir kışlık sonuç bir şey kanıtlamaz ama beş yıllık not bir şey söyler.

[havacisedat]

Ailem artık hava durumunu bana soruyor, sanki ben uzmanmışım.
Türkiye'de iki mevsim var: çok sıcak ve çok soğuk, arada iki hafta da geçiş.

[PalandokenKar]

Erzurum'da yaşlılar "Palandöken'in başı Ekim'de ağarırsa kış erken gelir" der. Bu gözlem aslında mantıklı: Ekim'de yükseklere kar düşmesi, soğuk hava kütlelerinin erken indiğini gösterir. Ama "sert kış" demek değil, sadece "erken kış". Bu yıl ağardı, 14 Ekim.

[KaradenizYagmur]

Karadeniz'de "hamsi erken gelirse kış erken gelir" denir. Hamsinin göçü deniz suyu sıcaklığına bağlı, yani aslında denizin soğumasını takip ediyor. Soğuyan deniz, kıyıya yakın yaşayan insanların kışın geldiğini hissetmesinin en eski yoluydu. Bilim ile halk bilgisinin buluştuğu güzel bir örnek.

[gokyuzuEbru]

Konya'da annem hep "Kasım'da kar yağarsa Mart'ta çift yağar" der. Buna bir karşılık var mı merak ediyorum, istatistiksel olarak bakan oldu mu hiç?

[HavaAdmin]

"Kasım'da kar yağarsa Mart'ta çift yağar"

Güzel bir test konusu. Veri Paylaşım Merkezi'ndeki arkadaşlarımızdan biri Konya'nın uzun dönem kayıtlarıyla bakabilir. Tahminim: anlamlı bir ilişki çıkmaz; ama çıkarsa bu konunun en güzel mesajı olur.

[kahramanmaras77]

Konya'da annem hep "Kasım'da kar yağarsa Mart'ta çift yağar" der. Buna bir karşılık var mı merak ediyorum, istatistiksel olarak bakan oldu mu hiç?

Bizim tarafta da durum aynı, Türkoğlu için de söylediklerin geçerli.

[havacisedat]

Kısa not: Deterministik modeller neden bu kadar sık değişiyor? Kolay gelsin.

[Suna742]

Neden 18z run'ına daha az güveniliyor, veri eksik mi? Kolay gelsin.

[DamlaFirtina]

Cephenin geçişi 15 Ocak öğle saatlerinde bekleniyor.

[yilmaz83]

Bizim köyde (Kastamonu) dedem "ayvanın kabuğu kalınsa kış sert geçer" derdi. Bu yıl ayvalar gerçekten kalın kabuklu. Bilimsel olmadığını biliyorum ama not düşüyorum, bahara dönüp bakacağım.

Döndüm: Kastamonu'da kış ortalama geçti, sert değildi. Ayva kabuğu bu yıl yanıldı. Dedem de yanılırdı arada, ama hep gülerek "ayva öyle dedi" derdi. Güzel bir gelenek, notlarımı her yıl yazacağım.