Hava ve Mevsimlerle İlgili Atasözleri ve Deyimler

[AnkaraSinoptik]

Atasözlerimiz ve halk takvimimiz, aslında yüzyıllar boyunca biriktirilmiş bir iklim gözlemidir. Bu konuda hava ve mevsimlerle ilgili atasözlerini, deyimleri ve halk takvimi kavramlarını toplayalım; mümkünse meteorolojik bir açıklamayla birlikte.

Önce halk takviminden birkaç kavram:

• Erbain (Zemheri): Aralık sonundan Ocak sonuna kadar süren, kışın en soğuk 40 günü. İklim istatistikleri de bunu doğrular: İç Anadolu'da en düşük ortalama sıcaklıklar Ocak ortasındadır.
  
• Hamsin: Erbain'den sonra gelen 50 gün. Soğuk sürer ama günler uzar.
  
• Cemreler: Şubat'ta havaya, suya, toprağa düştüğüne inanılan sıcaklık işaretleri. Meteorolojik olarak günlerin uzamasıyla artan güneş enerjisinin gözlemi diyebiliriz.
  
• Kocakarı soğukları: Mart başında görülen son sert soğuklar. İstatistiksel olarak Mart'ın ilk yarısında soğuk dalga olasılığı gerçekten düşük değildir.
  
• Eyyam-ı Bahur: Temmuz ortasından Ağustos başına uzanan en sıcak günler.
  

Birkaç atasözü:

• 'Mart kapıdan baktırır, kazma kürek yaktırır.' — Geç kış soğukları.
  
• 'Zemheride yoğurt isteyen cebinde inek taşır.' — Her şeyin mevsimi var.
  
• 'Bulutsuz yerden yağmur yağmaz.' — Sebep olmadan sonuç olmaz; meteorolojik olarak da doğru.
  

Deyimler de serbest: 'Yağmurdan kaçarken doluya tutulmak', 'Buz kesmek', 'Kar topu gibi büyümek'... Sizin yörenizdeki sözleri de bekliyorum.

[LodosBogazi]

Marmara'da denizcilerin 'fırtına takvimi' vardır, halk takviminin denizdeki karşılığı. Kasım'da 'Koç katımı fırtınası', Mart'ta 'Kocakarı fırtınası', Nisan'da 'Kırlangıç fırtınası' gibi. Tarihleri kesin değil ama belli dönemlerde sert havaların tekrar ettiği gözleminden doğmuş. Meteorolojik olarak mevsim geçişlerindeki sistem sıklığıyla örtüşüyor.

[PalandokenKar]

Doğu'dan bir deyiş: 'Kış kışlığını, yaz yazlığını yapar.' Bizde kışın kar ve soğuk olmazsa yazın su da olmaz, dağlarda biriken kar baharda dereleri besler. Bir de 'Karı eriten güneş değil, rüzgardır' derler; güneyli sıcak rüzgarın karı nasıl hızla erittiğini görünce hak veriyorsunuz.

[KaradenizYagmur]

Karadeniz'de 'Deniz kabardı, dere taştı' derler; ikisini birlikte yaşamak gerçekten kötüdür, çünkü deniz kabarınca dere suyu denize rahat akamaz. Bir de 'Yağmur yağmadan dere bulanmaz' deriz; hiçbir şey sebepsiz olmaz anlamında.

[gokyuzuEbru]

Konya'da büyüklerimiz 'Kırkikindi' yağmurlarından bahsederdi: İlkbahar sonu ve yaz başında öğleden sonra ikindi vakti gelen sağanaklar. Meteorolojik olarak bu konvektif yağış değil mi? Gündüz ısınmayla oluşan bulutlar.

[AnkaraSinoptik]

Konya'da büyüklerimiz 'Kırkikindi' yağmurlarından bahsederdi: İlkbahar sonu ve yaz başında öğleden sonra ikindi vakti gelen sağanaklar. Meteorolojik olarak bu konvektif yağış değil mi? Gündüz ısınmayla oluşan bulutlar.

Tam olarak öyle. Kırkikindiler gündüz ısınmasıyla tetiklenen konvektif sağanaklardır; güneş toprağı ısıtır, yükselen hava öğleden sonra kümülonimbus oluşturur, ikindi saatlerinde yağış başlar. 'Kırk' sayısı da süreklilik vurgusu: Mayıs-Haziran'da bu durum haftalarca tekrarlayabilir. Harika bir halk gözlemi.

[EgeMeltem]

Ege'den: 'İmbat eserse akşam serin olur.' İmbat, yazın öğleden sonra denizden karaya esen serin rüzgardır, İzmir'in klimasıdır. İmbatın kesildiği günler en bunaltıcı günlerdir. Bir de 'Poyraz yüzü güler, lodos yüzü asık' derler, poyraz açık havayı, lodos kapalı ve yağışlı havayı getirir.

[gokyuzuEbru]

Evet, her şey tam da böyle. 🙏

[levent87]

Şunu da ekleyeyim: Doğru söze ne denir. Takipteyim.

[meteoeren]

Kısa not: Söylediğin her şey mantıklı, ekleyecek bir şey yok. Gözlemi olan yazsın.