Zirai Don Uyarı Rehberi: Kimler, Ne Zaman Dikkat Etmeli?

[PalandokenKar]

Merhaba,

Bu forum kar kadar heyecanlı değil ama bir gecede bir yılın emeğini götürebilen olayı konuşuyoruz. Aşağıdaki rehber üreticiler, bahçe sahipleri ve don gözlemi paylaşacak üyeler içindir. Kısa ve maddeli tuttum; Erzurum'da lafı uzatan üşür.

1. İki tür don

• Radyasyon donu: Açık gökyüzü, sakin rüzgar, kuru hava. Gece zemin ısı kaybeder, en soğuk hava vadi tabanlarında ve çukurlarda toplanır. 2 m'de +2 °C ölçerken çimde -3 °C görürsünüz. Zirai zararın büyük kısmı bundan olur.
  
• Adveksiyon donu: Soğuk hava kütlesinin rüzgarla gelmesi. Gündüz bile sıfırın altı, rüzgarlı, bulutlu olabilir. Yamaç-çukur farkı azdır, korunması zordur; neyse ki tarım için kritik tarihlerde daha seyrektir.
  

2. Riskli dönemler (kabaca)

• Ege ve Akdeniz iç kesimleri (bağ, kayısı, erik): Mart sonu - Nisan ortası.
  
• Marmara (kiraz, şeftali, zeytin genç fidan): Nisan.
  
• İç Anadolu (kayısı, elma, kiraz): Nisan başı - Mayıs ilk hafta. Malatya kayısısı için 5-20 Nisan en kritik pencere.
  
• Doğu Anadolu (elma, meyve bahçeleri): Mayıs'ın tamamı; Erzurum'da Haziran başında bile don görülür.
  
• Sonbahar: Doğu ve İç Anadolu'da Eylül sonu - Ekim'de ilk donlar; geç hasat ürünler (domates, biber, ceviz) etkilenir.
  

3. Hangi koşullarda alarma geçmeli?

• MGM'nin il bazlı zirai don uyarısı çıkmışsa.
  
• Akşam 18:00'de sıcaklık 6 °C'nin altında, çiy noktası 0 °C'nin altında, gökyüzü açık ve rüzgar 10 km/s'nin altındaysa: gece radyasyon donu olasılığı yüksektir.
  
• Cephe geçişinden sonraki ilk açık gece en tehlikelisidir.
  

4. Önlemler (kısa liste)

• Yağmurlama sulama (sürekli olmalı; buz tabakası +0 °C'de tutar, kesilirse zarar artar).
  
• Rüzgar makinesi veya pervane: inversiyon tabakasındaki ılık havayı aşağı karıştırır.
  
• Sisleme / duman: sınırlı etki, yalnızca sakin gecelerde.
  
• Örtü (küçük parseller, fide): en basit ve en etkili.
  
• Bahçede min-maks termometre: 2 m'de değil, bitki yüksekliğinde okuyun.
  

5. Forumda bildirim formatı

Kod:

[b]İlçe / İl[/b] - GG.AA.YYYY, gece minimumu SS:DD 2 m sıcaklık: -1,8 °C | Zemin/çim: -4,2 °C | Rüzgar: sakin | Gökyüzü: açık Etkilenen ürün: kayısı (çiçek dönemi) | Gözlenen zarar: var/yok/henüz belli değil Kaynak: kendi istasyonum / MGM istasyonu adı

Zarar iddiası için mutlaka kaynak ve tarih yazın; 'duydum' bu forumda geçmez. Sorular ve eklemeler için başlık açık.