Kent ısı adası mı, gerçek ısınma mı? İstasyon konumu tartışması

[IstasyonHalil]

Kurallar başlığında HavaAdmin "ayrı başlık açın" demişti, SicakDalga07 yıllardır soruyor; ben de elimde küçük bir deneyle açıyorum.

Kent ısı adası (UHI) nedir?
Yerleşim alanlarının çevresindeki kırsal alana göre daha sıcak olması: beton ve asfalt gündüz ısıyı depolar, gece yavaş bırakır; yeşil alan azlığı buharlaşma soğutmasını azaltır; binalar rüzgarı keser. Etki en çok açık ve sakin gecelerde, minimum sıcaklıkta görülür.

Deneyim (Ekim 2025, 21 gece)
İki özdeş sensör (aynı model, yan yana 48 saat test edildi, fark 0,1 °C içinde): biri Nilüfer merkezde apartman bahçesi (155 m), diğeri 6 km batıda tarla kenarı (160 m). Her ikisi 2 m yükseklikte, pasif gölgelikli.

Kod:

Gece tipi (n) Ort. min merkez Ort. min kır Fark Açık, rüzgarsız (9) 11,8 °C 8,1 °C 3,7 Parçalı bulutlu (7) 12,4 °C 10,6 °C 1,8 Kapalı/rüzgarlı (5) 13,1 °C 12,6 °C 0,5 Gündüz maks (21) 24,3 °C 24,0 °C 0,3

Açık gecelerde neredeyse 4 °C fark; gündüz neredeyse sıfır. Ders kitabı UHI.

Peki bu, küresel ısınma serilerini ne kadar etkiliyor?
Okuduğum kadarıyla (IPCC AR6 ve NOAA/NASA metodoloji açıklamaları): iklim serileri hazırlanırken kentsel istasyonlar kırsal komşularıyla karşılaştırılarak homojenleştiriliyor; küresel karada UHI katkısı toplam eğilimin küçük bir kısmı olarak hesaplanıyor; okyanuslar (yüzeyin %70'i) ve uydu troposfer ölçümleri kentle ilgisiz olduğu halde aynı eğilimi gösteriyor. Yani UHI gerçek ama küresel eğilimi açıklamıyor.

Sorularım

1. MGM'nin istasyon taşınma ve çevre değişimi kayıtları (metadata) kamuya açık mı?
   
2. Türkiye'nin iklim serisinde kırsal istasyon oranı ne?
   
3. Benim gibi amatörler UHI'yi ölçüp veriye katkı sağlayabilir mi, yoksa sadece merak mı?
   

Kaynak: kendi ölçümüm (yöntem yukarıda), IPCC AR6 WG1 Bölüm 2, NOAA/NASA sıcaklık serisi metodoloji sayfaları.

[SicakDalga07]

İşte benim yıllardır sorduğum sorunun deneyi, teşekkürler Halil. 3,7 °C açık gece farkı tam beklediğim büyüklük.

Antalya için durum şu: havalimanı istasyonunun çevresi 30 yılda apron, otopark ve terminal ile doldu; şehir merkezi istasyonu zaten beton ortasında. Kırsal karşılaştırma için hangi istasyon kullanılıyor, bilmiyorum. Sorum HavaAdmin'e: homojenleştirme yapılırken "kırsal komşu" kaç km içinde ve nasıl seçiliyor? Akdeniz kıyısında 30 km içinde kırsal kalmış istasyon bulmak zor.

[HavaAdmin]

Halil, temiz bir deney; yöntemi yazman forumun kalitesini yükseltiyor.

SicakDalga07'nin sorusuyla birlikte cevaplayayım:

• Homojenleştirme: İstasyon serisi, benzer iklim bölgesindeki birden çok komşu istasyonla (yalnızca kırsal değil, hepsiyle) karşılaştırılır; seride açıklanamayan sıçramalar (taşınma, alet değişimi, çevre değişimi) tespit edilip düzeltilir. Amaç mutlak değeri değil, eğilimi doğru elde etmektir. Kademeli kentleşme sıçrama değil sürekli bir sapma olduğu için en zor düzeltilen etkidir; bu, literatürde açıkça tartışılan bir sınırlılık.
  
• Metadata: MGM'nin istasyon tarihçesi (taşınma, rakım değişimi) kurum içinde tutuluyor; araştırma amaçlı taleplerle erişilebiliyor, tamamı açık bir veri tabanı olarak yayımlanmıyor.
  
• Küresel resim: Kırsal istasyonlar tek başına alındığında da, okyanus yüzeyi de, uydu alt troposfer serileri de aynı yönde ve benzer büyüklükte eğilim gösteriyor. UHI yerel ölçümü etkiler, küresel eğilimi açıklamaz; ikisini ayırmak gerekir.
  
• Amatör katkı: Evet, mümkün. Avrupa'da vatandaş gözlem ağlarının kent ısı adası haritalamasında kullanıldığı çalışmalar var; şart yöntem şeffaflığı, tam Halil'in yaptığı gibi.
  

Kaynak: AR6 WG1 Bölüm 2 (gözlemler), MGM iklim değerlendirme metodolojisi.

[barank]

Halil, temiz bir deney; yöntemi yazman forumun kalitesini yükseltiyor. SicakDalga07'nin sorusuyla birlikte cevaplayayım: Homojenleştirme: İstasyon serisi, benzer iklim bölgesindeki birden çok komşu istasyonla (yalnızca...

Kar tahminlerinde en çok yanılan şehir İzmir olabilir.

[SinoptikAyse]

Kurallar başlığında HavaAdmin "ayrı başlık açın" demişti, SicakDalga07 yıllardır soruyor; ben de elimde küçük bir deneyle açıyorum. Kent ısı adası (UHI) nedir? Yerleşim alanlarının çevresindeki kırsal alana göre daha...

Halil'in tablosunun en değerli satırı sonuncusu: gündüz maksimumda 0,3 °C fark. UHI geceleri konuşur, gündüz susar. Bu yüzden istasyonun kentleşmesi minimum sıcaklık serisini ve dolayısıyla günlük ortalamayı etkiler; maksimum sıcaklık serisi görece temiz kalır.

Pratik sonuç: Bir istasyonun ısınma eğilimini sorgularken Tmin ve Tmax eğilimlerini ayrı ayrı bakmak gerekir. Tmax da aynı hızda artıyorsa UHI açıklaması zayıflar; Türkiye'nin uzun seri istasyonlarında yaz Tmax artışı belirgin, bu da ısınmanın yalnızca kentleşme olmadığını gösteren basit bir test. Güven derecesi yüksek.

[MeteoSevgi]

Halil'in tablosunun en değerli satırı sonuncusu: gündüz maksimumda 0,3 °C fark. UHI geceleri konuşur, gündüz susar. Bu yüzden istasyonun kentleşmesi minimum sıcaklık serisini ve dolayısıyla günlük ortalamayı etkiler...

Kar yağışı için nem neden önemli, biri kısaca açıklayabilir mi?

[ModelciKemal]

UHI gerçek, küresel ısınma da gerçek; ikisi birbirini iptal etmiyor. Bunu her sonbahar açıklıyoruz, yine açıklayalım: kent istasyonu 1,5 °C ısınmış, kırsal istasyon 1,1 °C ısınmışsa, aradaki 0,4 kent etkisi, 1,1 ise iklim. Sorun "hangisi doğru" değil, "hangisi ne kadar".

Halil'e cevap: amatör ağ UHI haritalaması için biçilmiş kaftan; 20 sensörle bir şehrin gece sıcaklık haritasını çıkarmak mümkün ve MGM'nin tek istasyonunun yapamayacağı bir şey. Bunun için standart gölgelik ve yöntem lazım; İstasyon forumunda başlık açsan katılırım.

[sanliurfaHavasi]

Kar yağışı için nem ve sıcaklık dışında neye bakmalıyız?

[KarAvcisi34]

Anekdot ama kayıtlı: Çekmeköy merkez 2013'te bahçemin etrafı yarı boş arsaydı, 2019'da taşındığımda site olmuştu. O altı yılda Ocak gece minimumlarım belirgin yükseldi; kışlar da ılık geçti, ikisini ayıramıyorum. Halil'in çift sensör yöntemi tam bu soruyu çözerdi; keşke 2013'te aklıma gelseydi.

Başka bir gözlem: aynı gece Çekmeköy'de -3 iken Kadıköy sahilde +1 olabiliyor; bunun bir kısmı deniz, bir kısmı rakım, bir kısmı beton. Kar tartışmalarında "kıyı ilçe" dediğimiz şeyin içinde UHI payı da var galiba.

[IstasyonHalil]

İşte benim yıllardır sorduğum sorunun deneyi, teşekkürler Halil. 3,7 °C açık gece farkı tam beklediğim büyüklük. Antalya için durum şu: havalimanı istasyonunun çevresi 30 yılda apron, otopark ve terminal ile doldu...

SicakDalga07, Antalya için benim önerim: MGM'yi beklemeden kendi kırsal referansını kur. Adımlar:

1. Aynı model iki sensör; 48 saat yan yana test, fark 0,2 °C'yi geçmesin.
   
2. Kırsal nokta: şehirden en az 5 km, toprak veya çim zemin, 30 m içinde bina yok, 2 m yükseklik.
   
3. Aynı gölgelik tipi; mümkünse ikisi de aktif fanlı, değilse ikisi de pasif.
   
4. En az bir mevsim, gece minimumlarını bulutluluk ve rüzgara göre sınıflandırarak karşılaştır.
   

Benim deneyde pasif gölgelik gündüz farkını 0,3 gösterdi; aktif fanlı olsa belki 0,1 çıkardı, geceyi etkilemez. Kemal'in 20 sensörlü harita fikrini İstasyon forumunda açacağım, katılmak isteyen oraya.

[NazliRuzgar]

Halil, temiz bir deney; yöntemi yazman forumun kalitesini yükseltiyor. SicakDalga07'nin sorusuyla birlikte cevaplayayım: Homojenleştirme: İstasyon serisi, benzer iklim bölgesindeki birden çok komşu istasyonla (yalnızca...

Kar sonrası don olayı kar yağışından daha tehlikeli.

[Erdem_Osmaniye]

Osmaniye şu an 0°C, kar başladı, çocuklar sokağa döküldü. ❄️

[tunao55]

Bursa şu an -6°C, sabahki don çiçekleri yaktı.

Kış lastiği takmayanlar için son uyarı, bu hafta sonu gerekebilir.

[BulutKovalayan]

Ürgüp'te ısı adası yok sanırım, kasaba küçük; ama sensörüm tüf kayaya yakın duruyor, kaya gündüz ısınıp gece bırakıyor olabilir mi? Gece değerlerim komşu köyden hep 1 °C yüksek çıkıyor. Kaya da küçük bir ısı adası mı sayılır? Teşekkürler Halil, deney anlatımın çok öğreticiydi.

[IstasyonHalil]

Ürgüp'te ısı adası yok sanırım, kasaba küçük; ama sensörüm tüf kayaya yakın duruyor, kaya gündüz ısınıp gece bırakıyor olabilir mi? Gece değerlerim komşu köyden hep 1 °C yüksek çıkıyor. Kaya da küçük bir ısı adası mı...

BulutKovalayan, evet, kaya küçük bir ısı adasıdır: tüf gündüz güneşi depolar, gece kızılötesi olarak geri verir; 1 °C tam da beklenen büyüklük. Sensörü kayadan en az 1,5-2 m uzağa ve mümkünse kayanın güneş görmeyen tarafına taşı; bir hafta sonra farkı yaz, merak ediyorum. Standart kural sensörün 10 m içinde büyük ısı kütlesi olmaması; duvar, kaya, havuz hepsi aynı kategori.