Uzun Vadeli Tahmin Kaynakları ve Teleconnection Sözlüğü

[SinoptikAyse]

Bu başlık uzun vadeli tahmin tartışmalarının ortak sözlüğüdür. Forumda "NAO negatife dönüyor" ya da "SSW geliyor" yazan herkesin aynı şeyi kastetmesi için hazırlandı. Eksik gördüğünüz kavramı yanıt olarak yazın, ana mesaja ekleyeceğim.

1. Teleconnection (uzak bağlantı) indeksleri

• NAO (Kuzey Atlantik Salınımı): İzlanda alçağı ile Azor yükseği arasındaki basınç farkı. Negatif faz kışın Balkanlar ve Türkiye için soğuk hava sokulumu ihtimalini artırır; pozitif faz batılı akış ve ılık, yağışlı kış demektir.
  
• AO (Arktik Salınım): Kutup girdabının (polar vortex) gücünün yerdeki izdüşümü. Negatif AO'da soğuk hava orta enlemlere sarkar.
  
• ENSO (El Niño / La Niña): Tropikal Pasifik deniz suyu sıcaklık anomalisi. Türkiye üzerindeki etkisi dolaylı ve zayıftır; tek başına kış tahmini kurmayın.
  
• MJO (Madden-Julian Salınımı): 30-60 günlük tropikal konveksiyon dalgası. Faz 7-8-1 dönemleri Avrupa üzerinde blokaj (blocking) kurulumunu destekleyebilir.
  
• SSW (Ani Stratosferik Isınma): 10 hPa seviyesinde sıcaklığın birkaç günde 40-50 °C artması. Kutup girdabı zayıflar ya da ikiye bölünür; etki yere 2-4 hafta gecikmeyle iner ve her SSW soğuk getirmez.
  
• EA / SCAND (Doğu Atlantik / İskandinav örüntüsü): İskandinav yükseği kurulduğunda Türkiye'ye doğu-kuzeydoğulu soğuk akış ihtimali artar.
  

2. Ürünler ve zaman ölçekleri

• ECMWF Haftalık (Extended): 46 güne kadar, haftalık anomali haritaları. Hafta 3-4 için güven derecesi düşüktür.
  
• ECMWF Mevsimlik (SEAS5): 7 ay ileri, ayda bir güncellenir. Sıcaklık anomalisi yağıştan daha güvenilirdir.
  
• CFSv2: NOAA mevsimlik modeli. Günlük güncellenir ve gürültülüdür; tek çıktı yerine dört haftalık ortalamasına bakın.
  
• C3S Multi-model: Copernicus çoklu model ortalaması. Tek modelden daha dengelidir.
  
• GEFS / EPS ensemble: 15-16 gün. Bu forumda "uzun vade" 10 günden sonrası demektir; 240 saat sonrası tek run paylaşımı düzenlenir.
  

3. Nasıl paylaşılır?

1. Başlıkta ürün adı ve yayın tarihi: "ECMWF Extended 24 Eylül: Ekim ilk yarısı"
   
2. Anomali mi mutlak değer mi, belirtin. "Normalin 2 °C altı" ile "8 °C" aynı şey değildir.
   
3. Güven derecesi (düşük / orta / yüksek) yazmayan analiz eksik sayılır.
   
4. Kesinlik ifadesi ("kesin kar yağacak") içeren başlıklar düzenlenir.
   

4. Kaynaklar
ECMWF açık haritaları, MGM mevsimlik tahmin sayfası, NOAA CPC teleconnection sayfaları. Wetterzentrale ve Tropical Tidbits ensemble görselleştirmesi için yeterlidir.

Son güncelleme: Mayıs 2025. Katkı verenlerin adı yanıtlarda.

[tekirdag84]

Bizden de haber: Bu koşu tamamen farklı bir senaryo çizdi, ne oldu böyle? Yanılıyorsam düzeltin.

[ModelciKemal]

Ayşe eline sağlık, sonunda herkesin okuyup sonra yine okumadığı bir sözlüğümüz oldu.

CFSv2 için ekleme: günlük çıktısını takip edenlere uyarı, model her sabah başka bir kış gösterir. Ocak'ta "Sibirya kışı" gösterip iki gün sonra "erken bahar" göstermesi arıza değil, karakter. Sen dört haftalık ortalama demişsin, ben "haftalık ortalamaya bile bakma" derdim.

Bir de GEFS'in 35 günlük ürünü var. Onu sözlüğe eklemeyelim lütfen, insanlar ciddiye alıp Aralık kar başlığı açar.

[HavaAdmin]

Başlığı sabitledim, teşekkürler SinoptikAyse. Uzun vadeli tahmin paylaşan herkesten önce bu sözlüğü okumasını rica ediyorum; özellikle 3. bölümdeki güven derecesi kuralı bağlayıcıdır.

Küçük bir ekleme önerisi: SCAND (İskandinav örüntüsü) maddesine "pozitif fazda yer basıncı İskandinavya üzerinde yüksek, Batı Avrupa'da düşüktür" notu düşülürse, Türkiye için neden soğuk anlamına geldiği daha iyi anlaşılır.

[zaferKar]

Sağanak Gaziantep için beklenenden erken geldi.

[sanliurfaHavasi]

Sağanak Gaziantep için beklenenden erken geldi.

GFS bu sistemi 10 gün önce görmüştü, hakkını verelim.

Bu tahmin hangi çıktıya dayanıyor, 00Z mi 12Z mi?

[IstasyonHalil]

Çok faydalı bir başlık olmuş, teşekkürler. Benim gibi model dünyasına istasyon tarafından girenler için asıl soru şu: ECMWF Extended haftalık anomali haritalarına ücretsiz nereden bakabiliyoruz? Bir dönem sadece abonelik vardı, sonra bir kısmının açıldığını duydum ama emin değilim.

Benim şu an kullandıklarım:

• Tropical Tidbits: GEFS ve EPS ortalaması, 850 hPa anomali
  
• Wetterzentrale: ENS diyagramları (şehir bazlı)
  
• Copernicus C3S: mevsimlik çoklu model haritaları
  

Eksik olan tam olarak hafta 2-4 aralığı.

[SinoptikAyse]

Çok faydalı bir başlık olmuş, teşekkürler. Benim gibi model dünyasına istasyon tarafından girenler için asıl soru şu: ECMWF Extended haftalık anomali haritalarına ücretsiz nereden bakabiliyoruz? Bir dönem sadece...

Halil, ECMWF açık haritalar (open charts) sayfasında "Extended range" bölümü artık ücretsiz: haftalık 2 m sıcaklık anomalisi, yağış anomalisi ve 500 hPa jeopotansiyel anomalisi haritaları var. Günlük değil, haftalık ortalama olarak yayınlanıyor ve Türkiye'yi kapsayan Avrupa kesiti mevcut.

Dikkat edilmesi gereken nokta: haritalarda anomali değerleri yanında "güven" gölgelemesi var; gölgesiz bölgelerde ensemble üyeleri hemfikir değildir. O bölgeler için paylaşımda "sinyal yok" demek en doğrusu. Başlığa kaynak olarak ekledim.

[yalcin107]

Katılıyorum, özellikle rüzgar tarafı gözden kaçıyor.

[mugla05]

Muğla öğlen 30°C, güneş yakıyor, gölgede bile bunaltıcı.

[sanliurfaHavasi]

Doğru tespit, ben de 27 dereceyi görünce şaşırmıştım.

[BulutKovalayan]

Teşekkürler, bu sözlüğü yazdırıp masamın üstüne koydum. Fotoğrafçı olarak tek bir sorum var: "MJO faz 8'e girdi" dendiğinde bunu "iki üç hafta sonra Kapadokya'da kar bulutu için çıkmaya hazır ol" diye mi anlamalıyım, yoksa çok mu basitleştirmiş oluyorum?

[sanliurfaHavasi]

Bizden de haber: Bu tahminde bir yerlerde hata var; basınç düşüşü bu hızda olmaz.

[KarAvcisi34]

Teşekkürler, bu sözlüğü yazdırıp masamın üstüne koydum. Fotoğrafçı olarak tek bir sorum var: "MJO faz 8'e girdi" dendiğinde bunu "iki üç hafta sonra Kapadokya'da kar bulutu için çıkmaya hazır ol" diye mi anlamalıyım...

BulutKovalayan, biraz basitleştirmiş oluyorsun ama yönü doğru. MJO faz 7-8 tek başına kar demek değil; Avrupa üzerinde blokaj kurulma ihtimalini artıran bir zemin. Blokaj kurulursa, Balkanlar üzerinden soğuk sokulumu için kapı aralanır. Kapı aralanınca da 850 hPa'nın -6'ya inip inmeyeceğine bakarız; o zaman Kapadokya için de İstanbul için de heyecanlanırız.

2022 Ocak dalgasından önce de MJO faz 7-8'deydi diye hatırlıyorum, ama aynı fazı geçirip hiçbir şey olmayan kışlar da var. Yani: fotoğraf makinesinin pilini şarj et, ama arabayı henüz çıkarma.

[utku_816]

Kütahya şu an 22°C, öğleden sonra sağanak bekliyordum ama bir damla düşmedi.

Yeni çıktı geldi, Ege için yağış toplamları arttı.