Zirai Don Uyarı Rehberi: Kimler, Ne Zaman Dikkat Etmeli?

[PalandokenKar]

Merhaba,

Bu forum kar kadar heyecanlı değil ama bir gecede bir yılın emeğini götürebilen olayı konuşuyoruz. Aşağıdaki rehber üreticiler, bahçe sahipleri ve don gözlemi paylaşacak üyeler içindir. Kısa ve maddeli tuttum; Erzurum'da lafı uzatan üşür.

1. İki tür don

• Radyasyon donu: Açık gökyüzü, sakin rüzgar, kuru hava. Gece zemin ısı kaybeder, en soğuk hava vadi tabanlarında ve çukurlarda toplanır. 2 m'de +2 °C ölçerken çimde -3 °C görürsünüz. Zirai zararın büyük kısmı bundan olur.
  
• Adveksiyon donu: Soğuk hava kütlesinin rüzgarla gelmesi. Gündüz bile sıfırın altı, rüzgarlı, bulutlu olabilir. Yamaç-çukur farkı azdır, korunması zordur; neyse ki tarım için kritik tarihlerde daha seyrektir.
  

2. Riskli dönemler (kabaca)

• Ege ve Akdeniz iç kesimleri (bağ, kayısı, erik): Mart sonu - Nisan ortası.
  
• Marmara (kiraz, şeftali, zeytin genç fidan): Nisan.
  
• İç Anadolu (kayısı, elma, kiraz): Nisan başı - Mayıs ilk hafta. Malatya kayısısı için 5-20 Nisan en kritik pencere.
  
• Doğu Anadolu (elma, meyve bahçeleri): Mayıs'ın tamamı; Erzurum'da Haziran başında bile don görülür.
  
• Sonbahar: Doğu ve İç Anadolu'da Eylül sonu - Ekim'de ilk donlar; geç hasat ürünler (domates, biber, ceviz) etkilenir.
  

3. Hangi koşullarda alarma geçmeli?

• MGM'nin il bazlı zirai don uyarısı çıkmışsa.
  
• Akşam 18:00'de sıcaklık 6 °C'nin altında, çiy noktası 0 °C'nin altında, gökyüzü açık ve rüzgar 10 km/s'nin altındaysa: gece radyasyon donu olasılığı yüksektir.
  
• Cephe geçişinden sonraki ilk açık gece en tehlikelisidir.
  

4. Önlemler (kısa liste)

• Yağmurlama sulama (sürekli olmalı; buz tabakası +0 °C'de tutar, kesilirse zarar artar).
  
• Rüzgar makinesi veya pervane: inversiyon tabakasındaki ılık havayı aşağı karıştırır.
  
• Sisleme / duman: sınırlı etki, yalnızca sakin gecelerde.
  
• Örtü (küçük parseller, fide): en basit ve en etkili.
  
• Bahçede min-maks termometre: 2 m'de değil, bitki yüksekliğinde okuyun.
  

5. Forumda bildirim formatı

Kod:

[b]İlçe / İl[/b] - GG.AA.YYYY, gece minimumu SS:DD 2 m sıcaklık: -1,8 °C | Zemin/çim: -4,2 °C | Rüzgar: sakin | Gökyüzü: açık Etkilenen ürün: kayısı (çiçek dönemi) | Gözlenen zarar: var/yok/henüz belli değil Kaynak: kendi istasyonum / MGM istasyonu adı

Zarar iddiası için mutlaka kaynak ve tarih yazın; 'duydum' bu forumda geçmez. Sorular ve eklemeler için başlık açık.

[omer_59]

Sizce 2 Haziran için okullar tatil edilir mi?

[zonguldak77]

Zonguldak şu an 18°C, poyraz sert esiyor, hissedilen çok daha düşük.

[sanliurfaHavasi]

GFS çıktıları saatlik bazda Şanlıurfa için karı gösteriyor.

[HavaAdmin]

Teşekkürler Palandöken, sabitledim. İç Anadolu için bir ekleme: Ankara çevresinde en riskli tarih penceresi 10-25 Nisan; 2025'te 12 Nisan gecesi Beypazarı'nda 2 m'de -2,4 °C, çukur bahçelerde -5 ölçülmüştü (MGM ve üretici birliği raporları). Radyasyon donunda 'çukur' kelimesinin altını çizerim: aynı köyde yamaçtaki bahçe kurtulurken 300 m aşağıdaki dere kenarı yandı. Bahçe kurarken yer seçimi de bir don önlemidir.

[yalcin107]

GFS çıktıları saatlik bazda Bursa için karı gösteriyor.

[sanliurfaHavasi]

Aynı fikirdeyim, gerçekçi bir yaklaşım.

[sanliurfaHavasi]

Şanlıurfa şu an 29°C, fırtına çatıdaki sacları uçurdu.

[eminarslan]

Bu haritayı hangi siteden aldın? Ben de takip etmek istiyorum.

[IstasyonHalil]

Rehberin 4. maddesindeki 'bitki yüksekliğinde okuyun' kısmı çok önemli, teşekkürler. Bir teknik soru: Davis'te sensör 2 m'de -1 °C gösterirken çimde -4 gördüğüm oldu. Bu 3 derecelik fark her radyasyon gecesinde aynı mı, yoksa kar örtüsü, toprak nemi gibi şeylere göre değişir mi? İkinci bir sensörü 30 cm'ye koymayı düşünüyorum, kalibrasyon farkı yaratır mı?

[zonguldak77]

Bu kadar detaylı anlatım için sağ ol.

[buluttuba]

Merhaba, Bu forum kar kadar heyecanlı değil ama bir gecede bir yılın emeğini götürebilen olayı konuşuyoruz. Aşağıdaki rehber üreticiler, bahçe sahipleri ve don gözlemi paylaşacak üyeler içindir. Kısa ve maddeli tuttum...

Emeğine sağlık, yeni üyelere de örnek olacak bir konu.

Teşekkürler, bu bilgiyi köyde babama da ilettim, tarlaya göre ayarlayacak.

[PalandokenKar]

Rehberin 4. maddesindeki 'bitki yüksekliğinde okuyun' kısmı çok önemli, teşekkürler. Bir teknik soru: Davis'te sensör 2 m'de -1 °C gösterirken çimde -4 gördüğüm oldu. Bu 3 derecelik fark her radyasyon gecesinde aynı mı...

Halil, fark sabit değil. Kuru toprak ve açık gece: 3-4 derece. Nemli toprak: 1-2 derece, çünkü toprak ısıyı daha iyi iletir. Kar örtüsü üstünde fark 5-6 dereceye çıkar, kar yalıtır ve yüzeyi dondurur; Erzurum'da 2 m'de -22 iken kar üstünde -30 çok gördük. 30 cm'ye ikinci sensör iyi fikir, kalibrasyon farkı çıkmaz, ikisini bir gece yan yana koyup karşılaştır, yeter.

[koray.demirci]

Bu kadar detaylı anlatım için sağ ol.

Aynen öyle, bu kadar net bir sinyal görmezden gelinemez.

[SicakDalga07]

Antalya için not düşeyim: kıyıda don olmaz sanılır, olur; Aksu ve Kumluca ova tabanında Ocak-Şubat'ta 3-5 gece sıfırın altı görülür, seralar için asıl risk budur. MGM Antalya istasyonu kıyıda 4 °C gösterirken 15 km içeride -2 olabilir. Yani 'Antalya'da hava kaç' sorusunun cevabı sera sahibi için hiçbir şey ifade etmez; kendi min-maks termometresi şart. Rehbere Akdeniz seraları için bir satır eklenirse iyi olur.