Takvim ve Hava: Zemheri, Cemre, Hıdrellez (Genel Bilgi)

[HavaAdmin]

Halk takviminde hava olaylarıyla ilgili pek çok adlandırma var. Bunlar bilimsel tahmin aracı değil ama yüzyılların gözlem birikimini yansıtan kültürel bir miras. Bir özet çıkaralım.

Erbain ve Zemheri
Halk takviminde kışın en sert dönemi "erbain" (kırk) olarak anılır; aralık sonundan şubat başına uzanır. Ardından gelen elli günlük "hamsin" dönemi de kışın devamıdır. "Zemheri" kelimesi de bu en soğuk günler için kullanılır. İklim istatistiklerine bakınca ocak ortası-şubat başının gerçekten de birçok bölgemizde en soğuk dönem olması şaşırtıcı değil.

Cemreler
Şubat sonuna doğru sırasıyla havaya, suya ve toprağa düştüğüne inanılan cemreler, baharın yavaş yavaş geldiğinin halk dilindeki ifadesidir. Güneşin yükselmesiyle önce havanın, sonra denizin, en son toprağın ısınması fikri fiziksel olarak da anlamlıdır.

Hıdrellez
6 Mayıs'ta kutlanan Hıdrellez, halk takviminde yılın "yaz" yarısının başlangıcıdır. Kasım başındaki Kasım günü ise "kış" yarısını başlatır.

Fırtına takvimi
Denizcilerin kuşaktan kuşağa aktardığı fırtına takvimi de bu mirasın parçası; ayrı bir başlıkta ele alacağız.

Not
Bu adlandırmaları kültürel bir değer olarak konuşalım; "cemre düştü, artık kar yağmaz" gibi çıkarımlar meteorolojik değildir, Mart karları bunu her yıl hatırlatır.

[PalandokenKar]

Erzurum'da cemre düştü denildiğinde karın kalkmasına daha en az bir buçuk ay var. Bizde Hıdrellez bile bazen karla karşılanıyor. Ama halk takviminin mantığı güzel, bölgeye göre kaydırmak gerekiyor sadece.

[havacimustafa]

Kocakarı soğukları da bu takvimin bir parçası mı? Annem mart başındaki soğuklara hep öyle der.

[HavaAdmin]

Kocakarı soğukları da bu takvimin bir parçası mı? Annem mart başındaki soğuklara hep öyle der.

Evet, mart başındaki "berd-el acuz" ya da kocakarı soğukları da halk takviminde yer alır. Kış sonunda baharın erken geldiği sanılırken gelen son soğuk dalgasını anlatır; Mart ayının dönek havası için çok yerinde bir gözlem.

[eren_izmir]

Paylaşım için çok teşekkürler, çok faydalı oldu. Yanılıyorsam düzeltin.

[KaradenizYagmur]

Karadeniz'de de benzer bir halk takvimi var; yaşlılar yayla göçünü, fındık hasadını, hamsi mevsimini hep bu takvimle konuşur. Ama bizim yörede takvimin en çok hatırlanan kısmı sonbahar fırtınaları ve yağmurları. Meteorolojik kayıtlarda Eylül sonu-Kasım arasının en yağışlı dönem olması, yaşlıların "güz yağmuru" uyarılarıyla birebir örtüşüyor.

[yozgat646]

Bu kadar detaylı anlattığın için teşekkür ederim. Takipteyim.