Denizcilerin Fırtına Takvimi: Karakış, Kozkavuran, Balıkçıl (Genel Bilgi)

[AnkaraSinoptik]

Karadeniz ve Marmara denizcilerinin kuşaktan kuşağa aktardığı fırtına takvimi, yıl içinde belirli dönemlerde fırtınaların sıklaştığı gözlemine dayanır. Adları yöreden yöreye değişen bu fırtınalardan bazılarını derleyelim.

Sonbahar fırtınaları

• Kozkavuran: Ekim ortası civarında, cevizlerin olgunlaştığı döneme denk gelen fırtına.
  
• Balıkçıl fırtınası: Ekim sonu-Kasım başı; balık göçüyle aynı döneme denk gelir.
  
• Kasım fırtınası: Kasım başında, halk takviminde kışın başladığı günlerde.
  

Kış fırtınaları

• Karakış fırtınası: Aralık ortasından sonra, kışın ciddi başladığı dönem.
  
• Zemheri fırtınası: Ocak ortası civarındaki en soğuk günlerle ilişkilendirilir.
  
• Hamsin fırtınası ve kocakarı fırtınası: Şubat ve mart başındaki geçiş dönemleri.
  

Bahar ve yaz
Çaylak fırtınası (nisan), kırlangıç fırtınası, meltem dönemleri gibi bahar ve yaz adlandırmaları da vardır.

Meteorolojik değerlendirme
Bu takvim belirli bir tarihte fırtına olacağını söylemez; ama mevsim geçişlerinde Akdeniz ve Karadeniz üzerinde sistemlerin sıklaştığı dönemlerin halk hafızasına kazınmış halidir. İklim istatistiklerine bakıldığında sonbahar sonu ve kış başının Marmara'da fırtınalı günlerin en sık yaşandığı dönem olması bu gözlemle uyumludur.

Kaynak notu: denizcilik folkloru üzerine derlemeler ve kıyı yörelerinden sözlü anlatımlar.

[LodosBogazi]

Çanakkale'de yaşlı balıkçılar bu adları hâlâ kullanıyor ve takvimi ciddiye alıyorlar. Tarih şaşsa da mevsim şaşmıyor derler. Bir de ekleme: Boğaz'da bu dönemlerde lodos-poyraz geçişleri de sıklaşıyor, gemiciler için ayrı bir dikkat dönemi.

[Azra_meteo]

Karadeniz'de bizim oralarda Kozkavuran'a "ceviz fırtınası" diyenler de var. Takvimde yöresel farklar çok ilginç.

[cemilu]

Harika paylaşım, teşekkürler 🙏 Gözlemi olan yazsın.

[KarAvcisi34]

İstanbul'da da yaşlı balıkçılar Kasım fırtınasını beklerdi. Merak edip son yılların fırtına günlerine baktım: Kasım'ın ilk haftasında Marmara'da kuvvetli lodos ya da poyrazlı gün sayısı gerçekten az değil. Kesin tarih tutmasa da mevsimsel örüntü halk hafızasıyla uyumlu. Takvimi bilimsel araç değil ama güzel bir hatırlatıcı olarak görüyorum.

[havacisedat]

Sakin günlerde bile bu kadar bilgi paylaşan herkese teşekkürler. 👏