Konvektif Terimler Sözlüğü: CAPE, Shear, Süper Hücre ve Dolu Boyutu Ölçeği

[SinoptikAyse]

Bu forumda sık geçen kararsızlık terimlerini tek yerde toplamak istedim. Yeni üyeler mesaj yazmadan önce bir kez okusun; eksik gördüğünüz terimi yanıt olarak yazın, uygun olanları buraya işlerim.

1. Kararsızlık parametreleri

• CAPE (Convective Available Potential Energy, konvektif kullanılabilir potansiyel enerji): Yükselen hava parselinin çevresinden ne kadar sıcak kalacağının ölçüsü, birimi J/kg. Türkiye için kaba eşikler: 500 altı zayıf, 500-1500 orta, 1500-2500 kuvvetli, 2500 üstü nadir ve ciddi. SBCAPE yüzeyden, MLCAPE alt 100 hPa karışım tabakasından hesaplanır; yaz öğlenlerinde SBCAPE abartılı çıkabilir, MLCAPE'ye bakın.
  
• CIN (Convective Inhibition): Konveksiyonu bastıran kapak enerjisi. Yüksek CAPE + yüksek CIN = ya hiçbir şey olmaz ya da kapak kırılınca patlar.
  
• LI (Lifted Index): 500 hPa'da parsel-çevre farkı; -4 ve altı kuvvetli kararsızlık.
  
• Shear (rüzgar kesmesi): Rüzgarın yükseklikle yön ve hız değiştirmesi. 0-6 km kesme 20 m/s üstündeyse organize fırtına (süper hücre) olasılığı artar. Shear olmadan yüksek CAPE, kısa ömürlü tek hücreli sağanak üretir.
  

2. Fırtına türleri

• Tek hücre: 30-60 dakika ömür, öğleden sonra ısınmasıyla; yaz sağanaklarımızın çoğu.
  
• Çok hücreli hat / küme: Birbirini tetikleyen hücreler; uzun süreli yağış ve küçük dolu.
  
• Süper hücre: Dönen yukarı akışı (mezosiklon) olan, saatlerce yaşayan tek hücre. Büyük dolu, şiddetli rüzgar ve nadiren hortum üretir. Radar imzası: kanca eko (hook echo), sınırlı zayıf eko bölgesi.
  

3. Dolu boyutu ölçeği (forum standardı)

Kod:

Bezelye 0,5 cm Fındık 1-1,5 cm Ceviz 3 cm Golf topu 4,5 cm Yumurta 5 cm ve üstü

Dolu bildiriminde cetvel yanında fotoğraf tarifi ve saat isteriz. Yumruk kadar ifadesi ölçü değildir.

4. Başlık formatı
Şehir + tarih + olay + ölçü: örneğin Ankara 18 Temmuz süper hücre: 3 cm dolu ve 78 km/s rüzgar.

5. Kurallar
Hortum bildiriminde konum ve saat zorunlu; doğrulanmamış video paylaşımı yerine tarif yazın. Panik yaratan başlık düzenlenir. Kaynak: MGM, ECMWF ve standart meteoroloji ders kitapları.

[yeliz97]

Bu forumda sık geçen kararsızlık terimlerini tek yerde toplamak istedim. Yeni üyeler mesaj yazmadan önce bir kez okusun; eksik gördüğünüz terimi yanıt olarak yazın, uygun olanları buraya işlerim. 1. Kararsızlık...

Bu yağmuru GFS üç gün önceden yakalamıştı, tebrikler.

[SaadetFirtina]

Model tutarlılığı üç çıktıdır aynı, güven artıyor.

[ModelciKemal]

Bu forumda sık geçen kararsızlık terimlerini tek yerde toplamak istedim. Yeni üyeler mesaj yazmadan önce bir kez okusun; eksik gördüğünüz terimi yanıt olarak yazın, uygun olanları buraya işlerim. 1. Kararsızlık...

Ayşe'nin sözlüğüne model eki: CAPE ve shear'ı ücretsiz görebileceğiniz yerler wetterzentrale ve tropicaltidbits; GFS, ICON-EU ve ECMWF için ayrı sekmeler var. Dikkat: GFS'in SBCAPE değerleri yaz öğlenlerinde 500-800 J/kg şişkin olur, ICON-EU daha gerçekçi. Kural: iki model de 1500 üstü veriyorsa ciddiye alın, sadece GFS veriyorsa kahvenizi için. Bir de 0-6 km shear 15 m/s altındaysa süper hücre başlığı açmayın, okuyunca sinirleniyorum.

[BulutKovalayan]

Ayşe Hanım, teşekkürler; çok işime yarayacak. Fotoğraf tarafında geçen iki terimi de ekleyebilir misiniz: raf bulutu (shelf cloud), fırtınanın ön tarafındaki yatay, kama gibi bulut; ve mammatus, örsün altında sarkan kese biçimli bulutlar. İkisini de sık çekiyorum ama yeni üyeler hortum sanıp korkuyor. Bir de duvar bulutu (wall cloud) ile raf bulutu farkı yazılırsa çok iyi olur.

[necatig766]

Elazığ şu an 16°C, bugün 12 Haziran itibarıyla mevsim normallerinin üzerindeyiz.

[sanliurfaHavasi]

Şanlıurfa merkezde 30°C ölçtüm, gökyüzü tamamen kapalı.

[necatig766]

Sıcaklık rekoru kırılabilir, Doğu Anadolu için tarihi günler.

[Nese_92]

Kilis 27°C, akşamüzeri güneş battığında sıcaklık birden düştü.

[IstasyonHalil]

Dolu ölçümü için pratik yöntem eklemek isterim:

1. Dolu düşer düşmez en büyük 3-5 taneyi alın, cetvelle en geniş çapını ölçün, hemen fotoğraflayın (cetvel ve bozuk para ile).
   
2. Ölçemiyorsanız buzdolabının dondurucusuna koyun, sonra ölçün; 10 dakika bekleyince 3 cm dolu 2 cm olur.
   
3. Ortalama değil en büyük tane bildirilir, ama ortalamayı da yazın.
   
4. Yağış ölçeri olanlar: huni dolu ile tıkanır, sağanak bitince erimesini bekleyip toplam okuyun; olay anındaki rate değeri yanıltıcıdır.
   

Bursa'da geçen mayıs 1,5 cm dolu için bu yöntemle 2 dakikada kayıt aldım; işe yarıyor.

[sanliurfaHavasi]

Bu forumda sık geçen kararsızlık terimlerini tek yerde toplamak istedim. Yeni üyeler mesaj yazmadan önce bir kez okusun; eksik gördüğünüz terimi yanıt olarak yazın, uygun olanları buraya işlerim. 1. Kararsızlık...

SinoptikAyse sen ne düşünüyorsun bu konuda? Senin tahminlerin genelde tutuyor.

[sakaryameteo566]

Bu forumda sık geçen kararsızlık terimlerini tek yerde toplamak istedim. Yeni üyeler mesaj yazmadan önce bir kez okusun; eksik gördüğünüz terimi yanıt olarak yazın, uygun olanları buraya işlerim. 1. Kararsızlık...

Yüzde yüz haklısın, bu kadar erken kesin konuşmak yanlış.

Bence de öyle, yerinde bir tespit olmuş.

[HavaAdmin]

Elinize sağlık Ayşe Hanım; bu sözlük yeni üye karşılama mesajına da eklendi. Küçük bir terim notu: Türkiye'de kara üzerindeki dönen sütun için hortum, deniz üzerindeki için su hortumu kullanıyoruz; kasırga tropikal siklonlar için ayrılmış bir sözcük, yerel fırtına için kullanılmaz. Basın haberlerini alıntılarken bile bu ayrımı koruyalım.

[sanliurfaHavasi]

Teşekkürler, bu sabah okuduğum en faydalı mesajdı.

Teşekkür ederim, her zamanki gibi net ve anlaşılır.

[SinoptikAyse]

Ayşe Hanım, teşekkürler; çok işime yarayacak. Fotoğraf tarafında geçen iki terimi de ekleyebilir misiniz: raf bulutu (shelf cloud), fırtınanın ön tarafındaki yatay, kama gibi bulut; ve mammatus, örsün altında sarkan...

Güncelleme: Bulut'un istediği raf bulutu, duvar bulutu ve mammatus tanımları 2. bölüme, Halil'in dolu ölçüm yöntemi 3. bölüme, Kemal'in kaynak listesi ise en alta eklendi. Duvar bulutu ile raf bulutu farkını tek cümleyle yazdım: duvar bulutu yukarı akışın altında, yağışsız tarafta ve alçalır; raf bulutu aşağı akışın önünde, yağışın hemen önünde ve yataydır. Admin'in hortum / kasırga notu da kurallar bölümüne girdi. Başlık açık kalıyor.