Meteoroloji Terimleri Sözlüğü (A-Z)

[HavaAdmin]

Forumda sık geçen terimlerin kısa açıklamaları. Amaç ansiklopedi değil, yeni üyenin bir kar takip başlığını okurken kaybolmaması. Üyeler eksik gördüğü terimi yanıt olarak yazabilir; uygun olanları ilk mesaja ekliyorum. Ayrıntılı anlatım isteyen terimler için ayrı başlık açılabilir.

A-D

• Adveksiyon: Havanın yatay hareketle bir özelliği (sıcaklık, nem) taşıması. "Soğuk adveksiyon" kuzeyden soğuk hava gelişi.
  
• Blokaj (blocking): Genel batı akışını kesen, günlerce yerinde kalan yüksek basınç yapısı. Balkan blokajı Türkiye'ye soğuk getirir.
  
• CAPE: Konvektif kullanılabilir potansiyel enerji (J/kg). 1.000 üstü belirgin kararsızlık, 2.500 üstü şiddetli fırtına potansiyeli.
  
• Cephe: Farklı özellikte iki hava kütlesinin sınırı. Soğuk cephe, sıcak cephe, oklüzyon (kapanmış cephe).
  
• Çiy noktası: Havanın soğuyunca doyuma ulaştığı sıcaklık; nemin gerçek ölçüsü.
  
• Dam (dekametre): 10 m. 500 hPa yüksekliği dam ile yazılır: "552 dam".
  

E-K

• Ensemble (topluluk tahmini): Aynı modelin küçük farklarla çok kez çalıştırılması; yayılım belirsizliği gösterir. GEFS (GFS'in), ENS (ECMWF'nin).
  
• Fön: Dağın rüzgar altı yamacına inen kuru ve ılık rüzgar.
  
• Hissedilen sıcaklık: Sıcaklık, nem ve rüzgarın birlikte insan üzerinde yarattığı etki.
  
• Isı adası: Şehir merkezinin çevresinden birkaç derece sıcak olması.
  
• Jet akımı: 9-12 km yükseklikte, 150-300 km/s hızlı dar rüzgar şeridi; cephe sistemlerini yönlendirir.
  
• Kar kotu: Yağışın kar olarak yere ulaştığı en düşük rakım.
  
• Kararsızlık: Yükselen hava parselinin çevresinden sıcak kalıp yükselmeye devam etmesi; sağanak ve fırtına kaynağı.
  

L-R

• LCL: Yükselen havanın yoğunlaşma seviyesi, yani bulut tabanı yüksekliği.
  
• Medicane: Akdeniz'de oluşan tropikal benzeri siklon.
  
• NAO: Kuzey Atlantik Salınımı. Negatif fazı Avrupa ve Türkiye için soğuk kış sinyali.
  
• Oluk (trough) / Sırt (ridge): Yüksek seviye haritalarında alçak / yüksek basınç uzantısı.
  
• Orografik yağış: Havanın dağ yamacında yükselerek soğuması sonucu oluşan yağış.
  
• Radyasyon donu: Açık ve sakin gecede yüzeyin ışıma ile soğuması sonucu don.
  
• Run (çalıştırma): Bir modelin belirli saatte üretilen tahmini: GFS 00z, ECMWF 12z. Saatler UTC'dir.
  

S-Z

• Shear (rüzgar kesmesi): Rüzgarın yükseklikle yön veya hız değiştirmesi; süper hücre için gerekli.
  
• SSW: Ani stratosferik ısınma; kutup girdabını zayıflatır, haftalar sonra orta enlemlere soğuk sarkabilir.
  
• T850: 850 hPa (yaklaşık 1.500 m) sıcaklığı. Kar ve sıcak dalga tartışmalarının temel değişkeni.
  
• Tipi: Kuvvetli rüzgarla savrulan kar; görüş 500 m altı.
  
• Z (Zulu): UTC saati. Türkiye kışın UTC+3; 00z = 03:00 TSİ.
  

Son güncelleme: Eylül 2026. Katkı için teşekkürler.

[zonguldak77]

Bence yanlış yorumluyorsun, o renk skalası milimetre değil santimetre.

Kısa vadeli yüksek çözünürlüklü modeller yerel yağışı daha iyi yakalıyor.

[IstasyonHalil]

Çok faydalı, teşekkürler. Ölçüm tarafından birkaç terim önereyim: Stevenson kabini (sıcaklık sensörünün güneş ve yağıştan korunduğu havalandırmalı beyaz kutu), devrilen kepçe (yağış ölçerlerde 0,2 mm'lik kepçenin dolup boşalmasıyla sayım), kar suyu eşdeğeri (karın eritilince verdiği su, mm). Amatör istasyon sorularında bu üçü sürekli geçiyor, sözlükte olsa iyi olur.

[zonguldak77]

Bu kış Zonguldak için en az bir kez lapa lapa kar görmek istiyorum.

Kar yağdığında sokak lambası altında izlemek terapi gibi.

[zonguldak77]

Teşekkür ederim, yeni başlayanlar için çok değerli.

[koray.demirci]

Kar için ideal sıcaklık -2 ile 0 arası, Sakarya tam o bantta.

Bu kar tahmini tutarsa şehir felç olur, belediye hazır mı?

[EgeliRuzgar]

Deniz tarafından ekleme: knot (deniz mili/saat, 1 knot 1,85 km/s), Beaufort ölçeği (rüzgarı 0-12 arası deniz ve kara görünümüne göre sınıflayan ölçek), fetch (rüzgarın deniz üzerinde kesintisiz estiği mesafe; dalga yüksekliğini belirler). Bir de halk rüzgar adları listesi olsa (poyraz, lodos, karayel, keşişleme) yeni üyeler çok soruyor.

[HavaAdmin]

Deniz tarafından ekleme: knot (deniz mili/saat, 1 knot 1,85 km/s), Beaufort ölçeği (rüzgarı 0-12 arası deniz ve kara görünümüne göre sınıflayan ölçek), fetch (rüzgarın deniz üzerinde kesintisiz estiği mesafe; dalga...

İkisini de ekledim; halk rüzgar adları için ilk mesajın sonuna kısa bir tablo koydum: poyraz (kuzeydoğu), yıldız (kuzey), karayel (kuzeybatı), lodos (güneybatı), kıble (güney), keşişleme (güneydoğu), gündoğusu (doğu), günbatısı (batı). Halil'in ölçüm terimleri de S ve K harflerine girdi. Katkılar sürdükçe güncelleme devam eder.

[tekirdag84]

Kar için 850 hPa sıcaklığına bakmak lazım, -5 altı iyi işaret.

Tekirdağ kar altında çok güzel, herkese görmesini tavsiye ederim.

[ramazantan]

Kar yağışı için nem neden önemli, biri kısaca açıklayabilir mi?

Kar için 850 hPa sıcaklığına bakmak lazım, -5 altı iyi işaret.

[sanliurfaHavasi]

Bu tür fırtınalarda en tehlikeli şey uçan çatı sacları; sokağa çıkmayın.

Bu kış hiç kar görmedik, çocuklar kar nedir unutacak.

[BulutKovalayan]

Bulut türleri sözlüğe girer mi? En azından on temel tür: cirrus, cirrocumulus, cirrostratus, altocumulus, altostratus, nimbostratus, stratocumulus, stratus, cumulus, cumulonimbus. Bir de fotoğrafçıların sevdiği ekler: mammatus (bulut altında sarkan keseler), lentikuler (mercek biçimli dağ bulutu), asperitas (dalgalı taban). Fotoğraf forumundaki sabit konuda ayrıntı var ama burada bir satır olsa güzel olur.

[SinoptikAyse]

Bulut türleri sözlüğe girer mi? En azından on temel tür: cirrus, cirrocumulus, cirrostratus, altocumulus, altostratus, nimbostratus, stratocumulus, stratus, cumulus, cumulonimbus. Bir de fotoğrafçıların sevdiği ekler...

Bulut türleri için ayrı bir bölüm yerine Fotoğraf forumundaki rehbere bağlantı vermek daha doğru olur; sözlük uzadıkça okunurluğu düşüyor. Ben de üç sinoptik terim önereyim: kısa dalga (yüksek seviyede hızlı geçen küçük oluk), cut-off low (ana akıştan kopup yerinde dönen alçak; Karadeniz yağışlarının klasik nedeni), kalınlık (thickness) (1000-500 hPa arası yükseklik farkı; 528 dam altı kar için kaba eşik). Bunlar analiz başlıklarında açıklamasız geçiyor.

[sanliurfaHavasi]

Kar için ideal sıcaklık -2 ile 0 arası, Sakarya tam o bantta. Bu kar tahmini tutarsa şehir felç olur, belediye hazır mı?

Sağ ol, sayende ECMWF çıktısını doğru okumayı öğrendim.

[tekirdag84]

Çok faydalı, teşekkürler. Ölçüm tarafından birkaç terim önereyim: Stevenson kabini (sıcaklık sensörünün güneş ve yağıştan korunduğu havalandırmalı beyaz kutu), devrilen kepçe (yağış ölçerlerde 0,2 mm'lik kepçenin dolup...

Kalınlık ölçerken cetveli bahçenin ortasına koyun, duvar dibi yanıltır.