Meteoroloji Biliminin Öncüleri

[AnkaraSinoptik]

Bugün kullandığımız her kavramın arkasında uzun bir düşünce tarihi var. Bu konuda meteorolojiyi bilim yapan fikirleri kronolojik sırayla kısa kısa anlatmayı ve sizin eklemelerinizle büyütmeyi düşünüyorum.

1. Ölçmenin başlangıcı (17. yüzyıl)
Termometre ve barometrenin icadıyla hava ilk kez sayıya döküldü. Barometrenin fırtına öncesinde düştüğünün fark edilmesi, "tahmin" fikrinin ilk tohumudur.

2. Rüzgarın dili (18-19. yüzyıl)
Denizciler rüzgar şiddetini yelkene etkisiyle sınıflandırdı; bugün hâlâ kullandığımız Bofor ölçeği bu gözlem geleneğinden doğdu. Dünyanın dönüşünün hareketli cisimleri saptırdığını açıklayan Coriolis etkisi de bu dönemin mirasıdır.

3. Telgraf ve sinoptik harita (19. yüzyıl ortası)
Telgrafla aynı saatte farklı şehirlerden gözlem toplanabildi ve ilk sinoptik (eş zamanlı) haritalar çizildi. Bir denizcilik felaketinin ardından fırtına uyarı servisleri kuruldu.

4. Cepheler ve hava kütleleri (1910'lar-1920'ler)
İskandinav ekolü, sıcak ve soğuk hava kütlelerinin karşılaştığı sınırları "cephe" olarak tanımladı. Birinci Dünya Savaşı döneminde ortaya çıktığı için askerî terim kullanıldı. Bugünkü sinoptik analizin iskeleti buradan gelir.

5. Sayısal tahmin (1920'ler-1950'ler)
Atmosferin denklemlerle hesaplanabileceği fikri önce elle, çok yavaş denendi; ilk bilgisayarlarla birlikte gerçek bir tahmin aracına dönüştü. Aynı yıllarda üst seviye dalgaların (Rossby dalgaları) keşfi, 500 hPa haritalarına bakma alışkanlığımızın temelidir.

6. Kaos ve ensemble (1960'lar ve sonrası)
Başlangıç koşullarındaki çok küçük farkların günler sonra bambaşka sonuçlar doğurduğu anlaşıldı. Bugün tek run yerine ensemble'a bakmamızın bilimsel gerekçesi budur.

Her başlık için eklemek istediğiniz hikâye veya kaynak varsa aşağıya yazın; ilk mesajı güncelleyeceğim.

[SinoptikAyse]

Çok güzel bir kronoloji. 6. madde bence forumun mottosu olmalı: kelebek etkisi diye popülerleşen fikir aslında "tek run'a güvenme" cümlesinin bilimsel karşılığı. Cephe kavramının 1920'lerde üç boyutlu siklon modeline dönüşmesini ayrı bir başlık olarak da açabilirsin; sıcak sektör, oklüzyon gibi terimleri o model sayesinde kullanıyoruz.

[gokyuzuEbru]

İlk sayısal tahmin denemesinin elle yapıldığını bilmiyordum. Hesabın ne kadar sürdüğü hakkında okuduğum bir yazıda haftalar dendiğini hatırlıyorum, doğru mu?

[AnkaraSinoptik]

İlk sayısal tahmin denemesinin elle yapıldığını bilmiyordum. Hesabın ne kadar sürdüğü hakkında okuduğum bir yazıda haftalar dendiğini hatırlıyorum, doğru mu?

Evet, tek bir altı saatlik tahmin için haftalarca elle hesap yapıldığı ve sonucun da gerçekçi çıkmadığı anlatılır. Sorun yöntemde değil, başlangıç verisindeki gürültüdeydi. Bugün modellerin ilk adımında yapılan "veri asimilasyonu" tam da bu sorunu çözmek için var.

[IstasyonHalil]

Ölçüm tarafından bir ekleme: 17. yüzyılda ilk termometrelerin ölçekleri birbirinden farklıydı ve kıyaslanamıyordu. Standart ölçekler kabul edilene kadar gözlemler çoğu zaman sadece yerel kıyas için işe yaradı. Bugün sensör yüksekliği ve siper standardına bu kadar takılmamın tarihsel bir haklılığı var yani.

[HavaAdmin]

Emeğine sağlık. Bu konuyu Tarih alt forumundaki "Osmanlı Döneminde Hava Gözlemleri" başlığıyla birlikte okumak çok keyifli olacak; o başlık açıldığında buraya bağlantı ekleriz.

[sivas446]

Emeğine sağlık. Bu konuyu Tarih alt forumundaki "Osmanlı Döneminde Hava Gözlemleri" başlığıyla birlikte okumak çok keyifli olacak; o başlık açıldığında buraya bağlantı ekleriz.

Sağ olasın HavaAdmin, her zamanki gibi açıklayıcı.

[sema.alkan]

Bu forumda öğrendiklerim için herkese minnettarım.