Model Okuma 101: GFS, ECMWF ve ICON'a Giriş

[ModelciKemal]

Bu forumda model çıktısı paylaşmadan önce okunması gereken kısa rehber. Uzun tutmadım; zaten kimse 240. saatten sonrasını okumuyor.

1. Model nedir?
Sayısal hava tahmin modeli, atmosferi üç boyutlu bir ızgaraya bölüp fizik denklemlerini ileriye doğru çözen bilgisayar programıdır. Çıktısı tahmin değil, senaryodur; tahmin, o senaryoyu okuyan insanın işidir.

2. Üç büyük model

• GFS (ABD, NOAA): Günde 4 kez çalışır (00z, 06z, 12z, 18z), 384 saate kadar gider, ücretsiz ve her yerde. Çözünürlük ~13 km. Uzun vadede oynak; 200 saat sonrası için 'fantezi run' terimini bu modele borçluyuz.
  
• ECMWF (Avrupa): 00z ve 12z ana çalıştırma, 240 saat, ~9 km. Orta vadede genelde en isabetli. Eskiden ücretliydi, şimdi temel haritalar açık. Kusuru: hatalarını tutarlı biçimde yapar, yani yanıldığında da kendinden emin görünür.
  
• ICON (Almanya, DWD): Küresel 13 km, ICON-EU 7 km ve 120 saat. Kısa vadede, özellikle yağış ve kar örtüsü üstü soğumalarda çok iyi. 120 saatten sonrasını sormayın, vermiyor.
  

3. Çalıştırma saatleri (UTC)
00z = TSİ 03:00 verisiyle başlar, çıktılar sabah 06:30-08:00 arası gelir. 12z = TSİ 15:00, çıktılar akşam 18:30-20:00. GFS'in 06z ve 18z çıktıları ara çalıştırmadır; ciddi analizde 00z ve 12z esas alınır.

4. Ensemble
Aynı modelin başlangıç koşulları hafifçe değiştirilmiş 30-50 kopyasının çalıştırılması. GEFS (GFS'in), EPS (ECMWF'nin). Üyelerin yüzde kaçı aynı şeyi diyorsa güven o kadar. Tek bir çalıştırmaya (operasyonel run) bakıp başlık açmak, elli kişilik sınıfta en gürültülü öğrenciyi dinlemektir.

5. Hangi parametreye bakılır?

• 850 hPa sıcaklığı (~1.500 m): Hava kütlesinin karakteri. Marmara'da kar için -5/-6 ve altı.
  
• 500 hPa jeopotansiyel: Oluk (trough) ve sırt (ridge) yapısı, sistemin nereden geleceği.
  
• 2 m sıcaklık: Yerde ne olacağı, ama sınır tabaka hatalarıyla dolu.
  
• Yağış türü ve miktarı: mm cinsinden, kar için kar kotu ile birlikte.
  

6. Ücretsiz kaynaklar
Wetterzentrale (klasik haritalar), Meteociel (Avrupa modelleri, meteogram), Tropical Tidbits (GFS/ECMWF/ICON yan yana, animasyon), Windy (görsel, hızlı). Halil'in karşılaştırma başlığı forumda var.

7. Forum kuralı
Başlık açarken model adı ve çalıştırma saati zorunlu: 'ECMWF 12z: ...'. 'Modeller kar veriyor' başlığı düzenlenir. 168 saat sonrası için 'olasılık' kelimesi kullanmadan yazılan mesaj benim tarafımdan iğnelenir, uyarmadım demeyin.