Model Okuma 101: GFS, ECMWF ve ICON'a Giriş

[ModelciKemal]

Bu forumda model çıktısı paylaşmadan önce okunması gereken kısa rehber. Uzun tutmadım; zaten kimse 240. saatten sonrasını okumuyor.

1. Model nedir?
Sayısal hava tahmin modeli, atmosferi üç boyutlu bir ızgaraya bölüp fizik denklemlerini ileriye doğru çözen bilgisayar programıdır. Çıktısı tahmin değil, senaryodur; tahmin, o senaryoyu okuyan insanın işidir.

2. Üç büyük model

• GFS (ABD, NOAA): Günde 4 kez çalışır (00z, 06z, 12z, 18z), 384 saate kadar gider, ücretsiz ve her yerde. Çözünürlük ~13 km. Uzun vadede oynak; 200 saat sonrası için 'fantezi run' terimini bu modele borçluyuz.
  
• ECMWF (Avrupa): 00z ve 12z ana çalıştırma, 240 saat, ~9 km. Orta vadede genelde en isabetli. Eskiden ücretliydi, şimdi temel haritalar açık. Kusuru: hatalarını tutarlı biçimde yapar, yani yanıldığında da kendinden emin görünür.
  
• ICON (Almanya, DWD): Küresel 13 km, ICON-EU 7 km ve 120 saat. Kısa vadede, özellikle yağış ve kar örtüsü üstü soğumalarda çok iyi. 120 saatten sonrasını sormayın, vermiyor.
  

3. Çalıştırma saatleri (UTC)
00z = TSİ 03:00 verisiyle başlar, çıktılar sabah 06:30-08:00 arası gelir. 12z = TSİ 15:00, çıktılar akşam 18:30-20:00. GFS'in 06z ve 18z çıktıları ara çalıştırmadır; ciddi analizde 00z ve 12z esas alınır.

4. Ensemble
Aynı modelin başlangıç koşulları hafifçe değiştirilmiş 30-50 kopyasının çalıştırılması. GEFS (GFS'in), EPS (ECMWF'nin). Üyelerin yüzde kaçı aynı şeyi diyorsa güven o kadar. Tek bir çalıştırmaya (operasyonel run) bakıp başlık açmak, elli kişilik sınıfta en gürültülü öğrenciyi dinlemektir.

5. Hangi parametreye bakılır?

• 850 hPa sıcaklığı (~1.500 m): Hava kütlesinin karakteri. Marmara'da kar için -5/-6 ve altı.
  
• 500 hPa jeopotansiyel: Oluk (trough) ve sırt (ridge) yapısı, sistemin nereden geleceği.
  
• 2 m sıcaklık: Yerde ne olacağı, ama sınır tabaka hatalarıyla dolu.
  
• Yağış türü ve miktarı: mm cinsinden, kar için kar kotu ile birlikte.
  

6. Ücretsiz kaynaklar
Wetterzentrale (klasik haritalar), Meteociel (Avrupa modelleri, meteogram), Tropical Tidbits (GFS/ECMWF/ICON yan yana, animasyon), Windy (görsel, hızlı). Halil'in karşılaştırma başlığı forumda var.

7. Forum kuralı
Başlık açarken model adı ve çalıştırma saati zorunlu: 'ECMWF 12z: ...'. 'Modeller kar veriyor' başlığı düzenlenir. 168 saat sonrası için 'olasılık' kelimesi kullanmadan yazılan mesaj benim tarafımdan iğnelenir, uyarmadım demeyin.

[SinoptikAyse]

Bu forumda model çıktısı paylaşmadan önce okunması gereken kısa rehber. Uzun tutmadım; zaten kimse 240. saatten sonrasını okumuyor. 1. Model nedir? Sayısal hava tahmin modeli, atmosferi üç boyutlu bir ızgaraya bölüp...

Teşekkürler Kemal, sabitliyorum. Bir ek: ECMWF'nin 'kendinden emin yanılma' kusuru özellikle Akdeniz alçak basınçlarının konumunda görülüyor; 72 saat öncesinden bile merkez 150-200 km oynayabiliyor ve bu, Antalya'ya 80 mm ile 15 mm arasındaki fark demek. Yani ECMWF'yi seviyoruz ama Akdeniz'de ICON ve AROME ile çapraz kontrol şart.

[IstasyonHalil]

Yeni başlayanlar için pratik ekleme: Meteociel'de 'meteogram' sekmesi tek bir nokta için sıcaklık, yağış ve rüzgarı zaman serisi olarak gösteriyor; haritayı okumaktan çok daha kolay. Ben kendi istasyonumun konumuna en yakın ızgara noktasını seçip modelin 2 m sıcaklığını kendi ölçümümle karşılaştırıyorum; bir ay sonra hangi modelin Nilüfer için sistematik hata yaptığını görüyorsunuz. Bende GFS yaz öğle saatlerinde 1,5 derece sıcak.

[utku_816]

Yeni başlayanlar için pratik ekleme: Meteociel'de 'meteogram' sekmesi tek bir nokta için sıcaklık, yağış ve rüzgarı zaman serisi olarak gösteriyor; haritayı okumaktan çok daha kolay. Ben kendi istasyonumun konumuna en...

Sıcaklık sıfırın biraz üzerinde bile olsa lapa lapa yağabilir, nem yeterliyse.

[tamerkar]

Eskişehir yüksek kesimlerinde kar, merkezde -4°C ile yağmur.

Yağarsa okulların tatil olma ihtimali yüksek.

[KarAvcisi34]

Elli kişilik sınıfta en gürültülü öğrenci benzetmesi için teşekkürler, bir sonraki fantezi run başlığında bunu hatırlayacağım ve yine de açacağım. Şaka bir yana, yeni gelenler için: kar takip başlıklarında 850 hPa -6 kuralını kitaptan değil, 20 yıl İstanbul'da hayal kırıklığından öğrendik; rehberdeki değer gerçek.

[handeo870]

Kar kalınlığı için asıl mesele zemin sıcaklığı, onu unutmayalım. Gözlemi olan yazsın.

[DamlaE_Kahramanmaras]

GFS 00Z ile 12Z arasındaki fark 5 derece, bu çok fazla.

[karozan]

Kar kalınlığı ile yağış miktarı arasındaki ilişki nedir, 10 mm kaç santim kar eder?

Saatlik tahmine bakmakta fayda var, yağış tipi çok hızlı değişiyor.

[HavaAdmin]

Rehber için teşekkürler; eğitim forumundan da bağlantı verdim. Bir terim düzeltmesi: 'çözünürlük 13 km' ifadesi ızgara aralığıdır; modelin gerçekten çözebildiği en küçük yapı bunun 4-6 katıdır, yani GFS 60-70 km'den küçük olayları (tek bir sağanak hücresi, Boğaz'daki yerel kar bandı) görmez. Yeni üyeler 'model bizim ilçeye kar vermiyor' derken bunu akılda tutsun.

[ModelciKemal]

Rehber için teşekkürler; eğitim forumundan da bağlantı verdim. Bir terim düzeltmesi: 'çözünürlük 13 km' ifadesi ızgara aralığıdır; modelin gerçekten çözebildiği en küçük yapı bunun 4-6 katıdır, yani GFS 60-70 km'den...

Doğru düzeltme, etkin çözünürlük notunu rehbere ekledim. Kar Avcısı için de özel madde: '240. saatte İstanbul'a kar başlığı açmadan önce bu rehberi tekrar okuyun' diye 8. madde koydum. Herkesin faydalanması için.

[sanliurfaHavasi]

Aynen, ICON bu kez gerçekten tutarlı.

[sivasmeteo68]

GFS 00Z ile 12Z arasındaki fark 5 derece, bu çok fazla.

Katılıyorum, bu sefer sıcaklıklar gerçekten normalin altında kalacak gibi.

[SicakDalga07]

Rehber iyi, bir sorum var: '2 m sıcaklık sınır tabaka hatalarıyla dolu' diyorsun. Antalya'da yaz öğleden sonrası ECMWF 36 der, MGM merkez 39 ölçer; bu 3 derece modelin sınır tabaka hatası mı, yoksa istasyonun şehir içinde olmasından mı? İkisini ayırmadan 'model yanıldı' demek bana kolaycı geliyor. Ayrıca rehbere 2 m nem tahmininin de en az sıcaklık kadar hatalı olduğunu eklemeni öneririm; hissedilen sıcaklık için o daha önemli.

[KoseY04]

Kar tutar mı yoksa erir mi, zemin sıcaklığı ne durumda?